Dendrexetastes rufigula, tamién denomináu trepatronco piquidorado (Colombia), ferrerín golicanelo (Ecuador), trepador gargüelu canelu (Venezuela) o arapaçu-galinha (en portugués, Brasil)[3] ye una especie d'ave paseriforme perteneciente a la subfamilia Dendrocolaptinae, qu'integra la familia Furnariidae que vive en Suramérica. Ye la única especie del xéneru Dendrexetastes.
Mide ente 24 y 27 cm. Ye un ferrerín grande y abondo uniforme que s'estrema de los otros miembros de la so subfamilia pel picu llargu, gruesu y ablancazáu y pol área periocular desnuda de color gris claru azuláu. Puede presentar en mayor o menor densidá, escamaciones nel envés y nel pechu, acordies con la subespecie en cuestión. Nel nordés de Suramérica, mayormente pardu, más castañu amarellentáu nel gargüelu con un collar visible de puntos blancos bordiaos de negru na parte alta del envés y nel pechu; plumes de vuelu y cola de color ablondu. Nel oeste y sur de la Amazonia, menos llamativu, ensin puntos blancos nel envés y nel pechu solu estríes estreches que pueden ser difíciles de ser reparaes.[4][5]
Alcuéntrase en Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, Guayana francesa, Guyana, Perú, Surinam y Venezuela.[1]
Los sos hábitats naturales son les selves húmedes tropicales y subtropicales y los banzaos, tamién habita montes secos y montes altamente degradaos.[1] Vive en matos de tierra firme, de várzea, de transición y formaciones riberanes o n'islles fluviales apoderaes por árboles Cecropia.[5] Principalmente embaxo de los 500 msnm.[4]
Atopar solo, menos frecuentemente en pares y delles vegaes acompañando bandaes mistes.[4]
Engata a lo llargo de tueros y ramos gruesos como otros ferrerín pero tamién revuelve enrevesosos de fueyes seca y epífitas como los tasca-fueyes y hasta hurguetéa en frondas de palmeres en busca d'inseutos.[4][5]
El so cantar escúchase de llueñe (unu de los primeres a l'amanecida), una serie rápida de notes altes entrechocadas, ascendientes al empiezu y abasnar escontra'l final; puede empezar con un españíu y siempres termina con una nota baxo y distintivo “chiu” o “trriu”.[4]
La especie D. rufigula describióse per primer vegada pol ornitólogu francés René Primevère Lesson en 1844 sol nome científicu Dendrocolaptes (orthocolaptes) rufigula; llocalidá tipo «Cayenne».[2]
Un estudiu propón un parentescu próximu a Campylorhamphus. La subespecie devillei ye considerada como una posible especie dixebrada por dellos autores, pero la vocalización paezse son les otres subespecies.[2]
Diversos autores, como Birdlife International y el CBRO (Comité Brasileñu de Rexistros Ornitolóxicos) asitien a esti xéneru nuna nueva familia Dendrocolaptidae dixebrada de Furnariidae.[1][6]
Reconócense 4 subespecies[7][8] col so correspondiente disribución xeográfica:[2]
Dendrexetastes rufigula, tamién denomináu trepatronco piquidorado (Colombia), ferrerín golicanelo (Ecuador), trepador gargüelu canelu (Venezuela) o arapaçu-galinha (en portugués, Brasil) ye una especie d'ave paseriforme perteneciente a la subfamilia Dendrocolaptinae, qu'integra la familia Furnariidae que vive en Suramérica. Ye la única especie del xéneru Dendrexetastes.